Gość strony

Kolejnym gościem na naszej stronie zgodził się zostać dr Jan Szturc, autor licznych książek i artykułów, redaktor naczelny kwartalnika diecezjalnego "Ewangelik", prezes katowickiego oddziału Polskiego Towarzystwa Ewangelickiego.

Jan Szturc

Czasopisma luterańskie na Górnym Śląsku

Do 1945 roku

Do I wojny światowej Górny Śląsk był dla cesarstwa niemieckiego prowincją peryferyjną. Było tak również z punktu widzenia kościelnego, ponieważ w najbardziej na wschód położonych częściach Górnego Śląska, a więc na terenie zagłębia przemysłowego, ewangelików zawsze było mniej niż 10% 1. Zatem naczelne władze kościelne w Berlinie nie widziały potrzeby rozwoju miejscowej prasy. Kolportowane tu były czasopisma religijne ukazujące się w centralnych prowincjach cesarstwa.

Dążenie do posiadania własnego organu prasowego, piszącego o sprawach i problemach najbliższego otoczenia, zrealizowano na Górnym Śląsku dopiero w październiku 1917 roku. Powołano wówczas tygodnik "Kirche und Heimat", którego redaktorem został ks. Friedrich Schwencker ze Świętochłowic. Pismo było przeznaczone dla okręgów kościelnych Gliwice i Pszczyna. Według opisu tygodnika dokonanego przez Jarosława Kłaczkowa, "na pierwszych stronach drukowane były rozważania oparte na wybranych wersetach w Biblii. Kolejne strony przynosiły informacje o bieżących wydarzeniach w Kościele unijnym, ze szczególnym uwzględnieniem kwestii górnośląskich. Gros tych wiadomości i rozmyślań nadsyłali miejscowi duchowni. Tygodnik był dobrze osadzony w lokalnych realiach i trafił w gusta czytelników. Wyznacznikiem tego był jego wysoki nakład (6000 egz.) oraz dobra kondycja finansowa" 2.

Taki stan utrzymał się do 1921 roku, gdy w wyniku rozstrzygnięć I wojny światowej i Powstań Śląskich dokonany został ostateczny podział Górnego Śląska. Zagłębie przemysłowe zostało rozdzielone granicą: Gliwice, Zabrze i Bytom z okolicznymi miejscowościami oraz położonymi na zachód od nich, pozostały po stronie niemieckiej. Wprawdzie ustalano, że pomimo podziału między dwa państwa pismo powinno ukazywać się nadal, jednak nie pozwoliła na to sytuacja polityczna: w wyniku zawartej w 1922 roku Konwencji Genewskiej, Kościół ewangelicki po stronie przyznanej Polsce musiał się usamodzielnić 3. W tej sytuacji tygodnik "Kirche und Heimat" stał się deficytowy, spadła bowiem drastycznie liczba prenumeratorów. W związku z tym w czerwcu 2003 roku władze samodzielnego Kościoła Ewangelicko-Unijnego na Polskim Górnym Śląsku zdecydowały się przekazać tytuł do Poznania. Pismo ukazywało się więc nadal, jednak już nie było pismem regionalnym górnośląskim. Problem braku takiego czasopisma w Kościele rozwiązano w taki sposób, że na podstawie uzgodnienia z poznańskim wydawcą "Kirche und Heimat", w wersji górnośląskiej pisma było ono uzupełnione o 2-stronicowy lokalny dodatek. Redaktorem górnośląskiej części pisma pozostał ks. Schwencker. Po nim redaktorami byli kolejno księża: od 1933 roku, dr Eduard Bechtloff z Szopienic, od 1935 roku dr Rudolf Schneider z Katowic, a później Johannes Schicha z Królewskiej Huty (Chorzowa). Mimo czynionych przez cały okres międzywojenny zabiegów, nie udało się, głównie ze względów finansowych, ponownie usamodzielnić pisma.

Gdy w 1937 roku skończył się 20-letni okres obowiązywania Konwencji Genewskiej, górnośląski Kościół ewangelicko-unijny stracił podstawę do swej samodzielności. Na skutek niedojścia do porozumienia pomiędzy władzami Kościoła na polskim Górnym Śląsku z władzami administracyjnymi, zarząd w Kościele objęła narzucona przez wojewodę śląskiego Tymczasowa Rada Kościelna 4. Spośród niemieckich duchownych Kościoła poparł ją jedynie ks. Hans Harlfinger 5 z Golasowic. Został on m.in. redaktorem nowego czasopisma kościelnego, wydawanego przy wsparciu finansowym wojewody, "Evangelisches Gemeindeblatt für die deutschen evangelischen Gemeinden in Polnisch - Oberschlesien". Jego głównym celem było przekonanie wiernych do nowych władz kościelnych. Pierwszy numer ukazał się w październiku 1938 roku, ukazywał się dwa razy w miesiącu. Według opisu Kłaczkowa "treść gazety nie odbiegała od przyjętych w tym czasie zasad wydawania pism wyznaniowych. Składała się z treści religijno-informacyjnych" 6. Pismo to prowadziło ostrą polemikę z ukazującym się nadal w Poznaniu "Kirche und Heimat", które stało na gruncie nieuznawania powołanej przez polskie władze Tymczasowej Rady Kościelnej.

Przygotowania do wydarzeń, które miały miejsce w 1937 roku, związanych z zakończeniem obowiązywania Konwencji Genewskiej, obie strony przyszłego konfliktu pomiędzy ewangelikami narodowości niemieckiej oraz polskiej zaczęły o wiele wcześniej. W tym celu powstało jeszcze w latach 20. Towarzystwo Polaków Ewangelików na Górnym Śląsku. Z finansów wojewody śląskiego z końcem 1932 roku powołano nowe pismo "Ewangelik Górnośląski". Redaktorem został skierowany na Górny Śląsk przez Kościół Ewangelicko-Augsburski w Polsce, ks. Alfred Figaszewski 7, pracujący na tym terenie jako nauczyciel religii w szkołach. Pismo to głosiło otwarcie program oparty na polskich narodowych wartościach. Pismo było nowocześnie redagowane i przynosiło dużo wiadomości lokalnych.

"Ewangelika Górnośląskiego" wydawało Towarzystwo Polaków Ewangelików na Górnym Śląsku, kierując go do ludności polsko-ewangelickiej zamieszkującej Górny Śląsk. Miejscowa ludność autochtoniczna, zamieszkując obszar kulturowo pograniczny była dwujęzyczna, jednak w niewielkim stopniu trafiało do niej zdecydowanie narodowe przesłanie pisma. Pismo oddziaływało w o wiele większym stopniu na przybyłych tu po 1922 roku ewangelików z sąsiedniego Śląska Cieszyńskiego, którzy byli w pełni ukształtowanymi Polakami i świadomie dążyli do polonizacji miejscowego Kościoła. Na łamach "Ewangelika Górnośląskiego" toczyła się kampania przeciw niemieckiemu zwierzchnictwu Kościoła ewangelicko-unijnego, zarzucając mu germanizowanie ludności polsko-ewangelickiej. Po odejściu w 1935 roku ks. Figaszewskiego na kresy wschodnie Rzeczypospolitej, redaktorami czasopisma zostali przybyli tu kolejni księża-prefekci, Ryszard Danielczyk 8 i Jerzy Kahane 9, a od ???? r. sam ks. Danielczyk. Wzajemne polemiki trwały aż do wybuchu II wojny światowej.

Po 1945 roku: "Strażnica Ewangeliczna"

Dla ewangelicyzmu na Górnym Śląsku II wojna światowa przyniosła katastrofalne skutki. Pierwsze lata powojenne to trudny okres odbudowywania Kościoła, organizowania na nowo parafii należących przed wojną do Kościoła ewangelicko-unijnego. I to wszystko przy braku funduszy i ludzi do pracy, w trudnych warunkach odbudowy powojennej i często w atmosferze niechęci i nieżyczliwości. W tej sytuacji szczególnie dotkliwie odczuwano brak własnego pisma kościelnego, dzięki któremu można by dotrzeć wszędzie tam, gdzie znajdowali się ewangelicy, do których nie zawsze byli w stanie dotrzeć duchowni. Tymczasowy Konsystorz, borykający się z ogromnymi trudnościami, nie był w stanie zainicjować ani sfinansować wydawania jakiejkolwiek gazety.

W takich okolicznościach z własnej inicjatywy rozpoczął pracę wydawniczą ks. Henryk Wegener-Wojnowski 10, administrator parafii w Bytomiu. Po wydaniu jednodniówki poświęconej problemom ewangelików górnośląskich, zachęcony sukcesem tej publikacji, w porozumieniu z centralnymi władzami Kościoła rozpoczął prace nad wydawaniem ogólnokościelnego czasopisma. Pierwszy numer "Strażnicy Ewangelickiej" ukazał się w lipcu 1946 roku, gdzie w "Słowie wstępnym" redaktor wyraził nadzieję, że "czytać je będą wszyscy: od Śląska po Mazury, od Wrocławia aż po Warszawę. Własnością będzie ono nas wszystkich: ewangelików całej Polski. Będzie nas ono łączyć i krzepić, budować i pogłębiać". Budząca pewne zdziwienie nazwa nowego pisma: "Strażnica Ewangeliczna", nie nawiązuje do żadnego wcześniej publikowanego czasopisma. Prawdopodobnie ks. Wegener-Wojnowski nie chciał bezpośrednio kontynuować żadnej z przedwojennych gazet.

Ks. Wegener-Wojnowski był przez następne 6 lat redaktorem tego pisma i to przede wszystkim dzięki niemu istniało ono i ukazywało się regularnie, pomimo dużych problemów w zniszczonej, powojennej, stalinowskiej Polsce. Formalnie pismo wydawał i redagował Komitet Redakcyjny w składzie: księża Robert Fiszkal, Feliks Gloeh, Jan Karpecki, Karol Kotula, Jan Lasota, Oskar Michejda, Zygmunt Michelis, Waldemar Preiss i Henryk Wegener-Wojnowski. Dopiero w 1950 roku pismo uzyskało status oficjalnego pisma Kościoła i było wydawane odtąd przez Konsystorz.

"Strażnica Ewangeliczna" ukazywała się początkowo jako miesięcznik, zaś od 5 numeru jako dwutygodnik. W zamiarach pierwszego redaktora miał to być tygodnik, jednak nie udało się tego zrealizować. Ks. Henryk Wegener-Wojnowski "będąc redaktorem pisma sam wiele pisywał, zarówno pod swoim nazwiskiem, jak i pod pseudonimami: H. Sikowski, H. Staroń i pod kryptonimem Ha-Wu. Prowadził w początkach pisma "Gawędy Redaktora" i układał stale "Historie krótkie, ale pouczające" i kronikę zagraniczną. Umiłowanym jednak jego tworem był dodatek "Przyjaciel Dzieci", który prawie zawsze sam w całości redagował".

Początkowo nakład wynosił 4.000 egzemplarzy, ale już od 1950 roku utrzymywał się na stałym poziomie 9.000 egzemplarzy. Kolportażem do końca 1950 roku również zajmował się ks. Wegener-Wojnowski. Od 1951 roku kolportaż, tak jak wszystkich gazet w Polsce, przeszedł w ręce państwowego przedsiębiorstwa "Ruch". Redakcja wydawała także, w miarę możliwości, książki. Trzeba podkreślić, że działalność wydawniczą ks. Wegener-Wojnowski prowadził obok działalności duszpasterskiej w Bytomiu 11.

Po zmianach prawnych i reorganizacji Kościoła oraz wyborze nowych władz w listopadzie 1951 roku, zmieniła się również sytuacja redakcji "Strażnicy Ewangelicznej". Decyzją Naczelnej Rady Kościelnej, od kwietnia 1952 roku nowym redaktorem naczelnym został ks. Waldemar Preiss z Bydgoszczy, tam też została przeniesiona siedziba redakcji. W nowym kolegium redakcyjnym nie znalazło się miejsce dla ks. Wegenera-Wojnowskiego. W ostatnim redagowanym przez niego numerze z 4 kwietnia 1952 roku, ks. Wegener-Wojnowski napisał: "W ten sposób kończy się blisko 6-letni kres mej pracy w "Strażnicy Ewangelicznej"... Kończąc moją pracę dziękuję Temu, który mnie wzmacniał, a oglądając stare roczniki "Strażnicy Ewangelicznej" i "Przyjaciela Dzieci" cieszę się z tego, co Bóg pozwolił mimo ludzkiej słabości dla chwały Swojej na tych stronach uczynić". Kilkanaście dni później ks. Henryk Wegener-Wojnowski zmarł w wieku zaledwie 36 lat.

W latach 50. "Strażnica Ewangeliczna" niewiele już przypominała pismo redagowane prze ks. Wegenera-Wojnowskiego, który nie bał się np. zamieścić sentencji wypowiedzianej prze prezydenta Trumana albo artykułu wyrażającego tęsknotę za zborem we Lwowie. Jednak stalinowski kurs i ingerencja w treść artykułów przez Urząd ds. Wyznań w późniejszych latach wpłynęły na zmienioną "linię" pisma 12.

Współczesność

Wraz z rozwojem na przełomie lat 80. i 90. ubiegłego stulecia technik komputerowych, również w dziedzinie składu książkowego i gazetowego, jak również w samej technice druku, stały się znacznie prostsze a przede wszystkim znacznie tańsze wszelkie prace wydawnicze. Był to główny czynnik sprzyjający rozwojowi aktywności wydawniczej nie tylko Kościoła, ale i poszczególnych parafii. Drugim z czynników, który to zjawisko wywołał, były zmiany polityczne w Kraju, a w szczególności pozbawienie po czterdziestu kilku latach władzy obozu PZPR-owskiego, co zaowocowało zniesieniem cenzury i reglamentacji druku oraz wszelkich ograniczeń w działalności wydawniczej.

W 1992 roku Parafia Ewangelicko-Augsburska w Pszczynie rozpoczęła wydawanie pisma o charakterze religijno-społecznym "Ewangelik Pszczyński". Redaktorem naczelnym był przez cały okres wydawania czasopisma proboszcz parafii, ks. Jan Badura. Jak podaje monografista parafii, Jadwiga Anna Badura, "przyczyną jego powstania było stale rosnące wśród parafian zapotrzebowanie na literaturę religijną, szczególnie czasopisma. (...) Celem pisma jest również wzmocnienie więzi wiernych z Kościołem, informowanie o wydarzeniach (...), ponadto poszerzenie znajomości własnego Kościoła, pogłębianie znajomości Biblii, ewangelickich zasad wiary" 13. Pismo zawierało bogaty materiał: od kazań, listów pasterskich, rozważań, po artykuły o treści historycznej i sprawozdania z wydarzeń kościelnych, a także działy dla najmłodszych oraz dla żołnierzy.

"Ewangelik Pszczyński" wychodził w dużym formacie B-4, w objętości ok. ponad 30 stron. Był zamierzony jako miesięcznik, ukazywał się jednak nieregularnie, około 10 numerów rocznie, z czasem zaś numery łączono. Do 2000 roku ukazało się 67 numerów w 43 zeszytach (24 numery były podwójne), potem ukazywał się sporadycznie. Mimo, że pierwotnym zamierzeniem wydawcy było zaspokojenie potrzeb czytelniczych parafian pszczyńskich, pismo jednak swoim zasięgiem daleko wykroczyło poza granice macierzystej parafii, obejmując również okoliczne parafie diecezji katowickiej. W ten sposób "Ewangelik Pszczyński" stał się bezpośrednim następcą pisma diecezjalnego "Ewangelik", które ukazuje się od 2003 roku.

W 1997 roku przy siedzibie katowickiej parafii zawiązała się redakcja kwartalnika społeczno-kulturalnego "Myśl Protestancka". Formalnym wydawcą była Fundacja Kultury Chrześcijańskiej w Katowicach, praktycznie zaś redakcję tworzyła międzywyznaniowa grupa protestancka skupiona wokół katowickiego oddziału Polskiego Towarzystwa Ewangelickiego.

Skład redakcji, która wówczas utworzyła się, niewiele odbiegał od obecnego. W jej skład wchodzili: Jan Szturc (redaktor naczelny), Danuta Żwak-Szurman, Tomasz Kalisz, ks. Adam Malina i Tadeusz J. Zieliński. Duży wkład w dorobek pisma wniósł również ks. Tadeusz Szurman, choć nie zdecydował się na formalną przynależność do składu redakcji. Przez wiele lat współpracował z redakcją, redagując dział literacki, prof. dr hab. Bogdan Zeler. W latach 1997-2001 (pięć roczników) redaktorem naczelnym pisma był dr Jan Szturc, zaś od 2002 roku jest nim dr (obecnie już dr hab., prof. ChAT) Tadeusz J. Zieliński. Później do redakcji dołączyła Małgorzata Zielińska, zaś opuściła ją Danuta Żwak-Szurman. Redakcja korzysta gościnnie z pomieszczeń udostępnianych przez Parafię Ewangelicko-Augsburską w Katowicach.

"Myśl Protestancka" jest pismem niezależnym - w tym sensie, że nie jest to pismo kościelne, choć wszyscy członkowie redakcji czują się bardzo związani ze swymi parafiami i środowiskami wyznaniowymi. Redaktor naczelny w wywiadzie dla "Dziennika Zachodniego" tak na starcie zakreślił program pisma: "jest to wydawnictwo o charakterze wyznaniowym - protestanckim. Nie jest to jednak pismo religijne. Zespołowi redakcyjnemu chodzi raczej o propagowanie, czy też ukazywanie dorobku protestantyzmu na niwie społecznej i kulturalnej. (...) Nasze pismo kierowane jest przede wszystkim do czytelników spoza naszego kręgu, do szerokich warstw inteligencji. Uznaliśmy bowiem, że dorobek protestantyzmu, nawet w naszych polskich warunkach, gdzie stanowimy mniejszość religijną, jest bardzo znaczący, wart szerokiego rozpropagowania" 14.

Zupełnie inną rolę ma odgrywać wychodzący od 2003 roku kwartalnik "Ewangelik" - kwartalnik Diecezji Katowickiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP. Jest to pismo kościelne, przedstawiające informacje i inne materiały dotyczące Diecezji Katowickiej. Biskup Diecezji, ks. Tadeusz Szurman, tak w imieniu wydawcy przedstawił cele nowego pisma: "kwartalnik "Ewangelik" pragnie zagościć w Państwa domach jako czasopismo religijne, które ma na celu integrację środowisk ewangelickich w Polsce, a szczególnie w Diecezji Katowickiej obejmującej teren dzisiejszych województw: śląskiego, opolskiego, małopolskiego i podkarpackiego, i zawierającej bogatą i różnorodną spuściznę historyczną ewangelicyzmu. Cel ten Redakcja chce osiągnąć przede wszystkim poprzez prezentację aktualnych wiadomości z życia Diecezji i naszych parafii, druk artykułów o religijnej tematyce budującej, prezentację dorobku współczesnej myśli teologicznej oraz zaznajamianie z ważnymi dokumentami kościelnymi. Nie zabraknie też miejsca dla wywiadów, recenzji najwartościowszej literatury religijnej, zapowiedzi najważniejszych imprez religijnych w naszej diecezji i kraju" 15.

Podsumowując omówiony wyżej dorobek luteranizmu w zakresie aktywności wydawniczej na Górnym Śląsku, można raz jeszcze powołać się na trafne spostrzeżenia znawcy zagadnienia, Jarosława Kłaczkowa: "podobnie jak przed 1939 rokiem, polski protestantyzm próbuje zaistnieć na rynku i docierać nie tylko do swoich wyznawców. Jest to na pewno ważny czynnik przybliżający otaczającej nas większości ewangelicki punkt widzenia. Trzeba jednak pamiętać, że zawsze będzie to stosunkowo wąski krąg odbiorców" 16.

Biuletyny parafialne

Stwierdziliśmy wcześniej, że na przełomie lat 80. i 90. nastąpił gwałtowny postęp w technice poligraficznej. Postęp ten zaznaczył się równie wyraźnie w dziedzinie tzw. małej poligrafii. Na komputerach domowych można samemu wykonać niemal profesjonalny skład i złamać czasopismo, zaś druk, szybki i tani, zamiast na dawnych fotopowielaczach, kłopotliwych i złej jakości kopiowania, na urządzeniach kserograficznych. To spowodowało, że nie tylko średnionakładowe regionalne czasopisma wyznaniowe mogły się pojawić w większej liczbie, ale także biuletyny parafialne, na ogół o wiele mniejsze objętościowo i w znacznie skromniejszej szacie graficznej. Wydawnictwa te często traktowane były jako wyłącznie doraźne, informujące parafian o konkretnych wydarzeniach, zatem nie zawsze były one archiwizowane, rejestrowane. W związku z tym poniższy wykaz może być mocno niekompletny. Poniżej podajemy ten wykaz w kolejności alfabetycznej według parafii.

- Gliwice: "Informator Parafialny". Gliwice, Pyskowice.
- Katowice: "Informator Parafialny Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Katowicach".
- Mikołów: "Luteranin". Informator Parafii Ewangelicko-Augsburskich w Mikołowie i Tychach.
- Opole.
- Szopienice (Katowice-Szopienice, Mysłowice, Lędziny-Hołdunów, Sosnowiec): "Ewangelicki Przegląd Międzyparafialny".
- Zabrze: "Spojrzenia Ewangelickie". Informator Parafialny Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Zabrzu.

Oprócz powyższych biuletynów parafialnych należy przypomnieć podobne wydawnictwa związane z różnymi stowarzyszeniami:

- "Biuletyn Katowickiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Ewangelickiego".
- Informator Diecezjalny "Ewangelik".
   Był bezpośrednim poprzednikiem obecnego "Ewangelika".

Wykaz czasopism

"Evangelisches Gemeindeblatt für die deutschen evangelischen Gemeinden in Polnisch-Oberschlesien"
Red. i wyd. ks. Hans Harlfinger
Katowice, 1938-1939
Dwutygodnik, 4-6 stron
Lit. Kłaczkow J., Czasopiśmiennictwo protestanckie w Polsce w latach 1918-1939, Dom Wydawniczy "Duet", Toruń 2003, s. 157, 274.

"Ewangelik". Kwartalnik Diecezjalny
Wyd. Instytut Matki Ewy (przy Diecezji Katowickiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP)
Red. dr Jan Szturc
Katowice, od 2003 r.
Kwartalnik, 96-112 stron, format A-5

"Ewangelik Górnośląski"
Wyd. Towarzystwo Polaków Ewangelików na Górnym Śląsku
Red. ks. Alfred Figaszewski, potem ks. Ryszard Danielczyk i Jerzy Kahane
Katowice, 1932-1939
Dwutygodnik, stron 4, od 1938: 8, później 12.
Lit. Kłaczkow J., Czasopiśmiennictwo protestanckie w Polsce w latach 1918-1939, Dom Wydawniczy "Duet", Toruń 2003, s. 284-285.

"Ewangelik Pszczyński"
Wyd. Parafia Ewangelicko-Augsburska w Pszczynie
Red. ks. Jan Badura
Pszczyna, 1992-??
Nieregularnie, format B-4
Lit. Badura J.A., Ewangelicy na Ziemi Pszczyńskiej, Wyd. "Augustana", Bielsko-Biała 2000, ss. 161. [s. 65-70]; Badura J.A., "Ewangelik Pszczyński". Bibliografia zawartości czasopisma za lata 1992-1997, Wyd. "Ewangelik Pszczyński", Pszczyna 2001, ss. 149.

"Kirche und Heimat". Evangelisches Gemeindeblatt für Oberschlesien
Wyd. Kościół Ewangelicko-Unijny
Red. ks. Friedrich Schwencker, od 1923 r. dodatek górnośląski był redagowany przez różnych duchownych
Świętochłowice, od 1923 r. Poznań, 1917-1939
Tygodnik (od 1923 r. na ogół 2-stronicowy dodatek górnośląski)
Lit. Kłaczkow J., Czasopiśmiennictwo protestanckie w Polsce w latach 1918-1939, Dom Wydawniczy "Duet", Toruń 2003, s. 145-157, 322-323; Kłaczkow J., Sytuacja prasy ewangelicko-unijnej na Polskim Górnym Śląsku w okresie międzywojennym, "Klio - Czasopismo Poświęcone Dziejom Polski i Powszechnym", nr 2., Toruń 2002, s. 119-133.

"Myśl Protestancka"
Wyd. Fundacja Kultury Chrześcijańskiej w Katowicach
Red. dr Jan Szturc, od 2002 prof. dr hab. Tadeusz J. Zieliński
Katowice (od 2002 praktycznie Radość k. Warszawy), od 1997 r.
Kwartalnik, 96 stron, format B-5
Lit. Szturc J., Protestancka propozycja. Rozmowa z dr. Janem Szturcem, redaktorem naczelnym kwartalnika "Myśl Protestancka" (rozm. I. Winder), "Dziennik Zachodni" z 19-20.09.1998, nr 220, s. 10.

"Strażnica Ewangeliczna"
Wyd. Kościół Ewangelicko-Augsburski w PRL
Red. ks. Henryk Wegener-Wojnowski
Bytom, 1946-1952
Dwutygodnik, format A-4
Lit. Czembor Sz., Odrodzenie czasopiśmiennictwa ewangelickiego po II wojnie światowej. Ks. red. Henryk Wegener-Wojnowski (1916-1952), "Ewangelik" 2004, nr 3, s. 24-31.


Przypisy:

1 J. Szturc, Ewangelicy w okresie industrializacji Górnego Śląska 1850-1918, w: Wkład ewangelików w rozwój Katowic i Górnego Śląska, Katowice 2004, s. 44-73.
[powrót]

2 J. Kłaczkow, Czasopiśmiennictwo protestanckie w Polsce w latach 1918-1939, Toruń 2003, s. 145.
[powrót]

3 Zob. H. Czembor, Ewangelicki Kościół Unijny na Polskim Górnym Śląsku (1922-1939), Katowice 1993.
[powrót]

4 Zob. J. Szturc, Tymczasowa Rada Kościelna Ewangelickiego Kościoła Unijnego na Górnym Śląsku (1937-1939), Katowice 2003.
[powrót]

5 Ks. Hans Harlfinger (1889-1940) pochodził ze wschodniej Małopolski. Od 1928 r. był proboszczem w Golasowicach. Zainicjował tam budowę szkoły niemieckiej i przedszkola, założył Bank Niemiecki. W 1937 r. jako jedyny z niemieckich księży podporządkował się Tymczasowej Radzie Kościelnej. W 1938 r. został mianowany duszpasterzem niemieckiej części parafii w Katowicach. W lipcu 1939 r. uzyskał nominację na przewodniczącego tejże Rady (czyli został formalnym zwierzchnikiem Kościoła na polskim Górnym Śląsku). Za działalność tą został aresztowany po wkroczeniu Niemców w 1939 r. Zmarł w berlińskim wiezieniu. Zob.: W. Sosna, Historia Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Golasowicach, Golasowice 1993; J. Szturc, Tymczasowa Rada Kościelna Ewangelickiego Kościoła Unijnego na Górnym Śląsku (1937-1939), Katowice 2003, s. 100-106.
[powrót]

6 J. Kłaczkow, op. cit., s. 157.
[powrót]

7 Ks. Alfred Hugon Figaszewski (1899-1939) ur. w Warszawie, w l. 1918-20 brał udział jako ochotnik w wojnie polsko-ukraińskiej, akcji plebiscytowej na Mazurach i wojnie polsko-rosyjskiej (1920), po czym podjął studia teologiczne. W 1930 r. został skierowany na Górny Śląsk, gdzie pracował jako katecheta w Chorzowie, potem w Mysłowicach i Katowicach. W 1932 r. był współzałożycielem i redaktorem "Ewangelika Górnośląskiego". W 1935 r. został mianowany kapelanem wojskowym i szefem duszpasterstwa wyznań ewangelickich. W 1937 r. pełniąc tę funkcję objął parafię w Brześciu n. Bugiem. Zob.: E. Kneifel, Die Pastoren der Evangelisch-Augsburgischen Kirche in Polen, Eging [1967], s. 86-87; "Ewangelik Pszczyński" 1993, nr 2, s. 9 (błędnie podano, że zginął podczas II wojny w ZSRR).
[powrót]

8 Ks. Ryszard Danielczyk (1904-1943) ur. w Warszawie, był administratorem parafii w Grudziądzu, gdzie m.in. redagował "Przegląd Ewangelicki" wychodzący w Bydgoszczy. W 1936 r. został przeniesiony na Górny Śląsk, gdzie był prefektem i redaktorem "Ewangelika Górnośląskiego". W 1938 został mianowany przez Tymczasową Radę Kościelną pastorem w Katowicach. Podczas II wojny ukrywał się w Warszawie, tam zmarł.
[powrót]

9 Ks. Jerzy Kahane (1901-1941), administrator parafii w Bydgoszczy, w latach 30. na Górnym Śląsku. Później był proboszczem polskiej parafii w Gdyni. Aresztowany w 1940 r., został przewieziony w 1941 r. do obozu koncentracyjnego. Zginął w komorze gazowej.
[powrót]

10 Ks. Henryk Wegener-Wojnowski (1916-1952), wnuk ks. bp. Juliusza Burschego. Początkowo był wikariuszem w Warszawie. W czasie wojny więziony w obozach koncentracyjnych w Sachsenhausen-Oranienburgu i Dachau. Po uwolnieniu był administratorem parafii w Bytomiu. W 1946 r. założył, redagował i wydawał do 1952 r. dwutygodnik kościelny "Strażnica Ewangeliczna". Zob.: E. Kneifel, Die Pastoren der Evangelisch-Augsburgischen Kirche in Polen, Eging [1967], s. 179; Kalendarz Ewangelicki 1952, s. 156-158; T. Wegener, Ksiądz i redaktor pełen pasji - ks. Henryk Wegener-Wojnowski, "Zwiastun", nr 6 z 1997 r., s. 9-11; S. Ruczko, Ks. Henryk Wegener-Wojnowski we wspomnieniach swojej konfirmantki, "Zwiastun" 1997, nr 9, s. 9-10; Sz. Czembor, Odrodzenie czasopiśmiennictwa ewangelickiego po II wojnie światowej. Ks. red. Henryk Wegener-Wojnowski (1916-1952), "Ewangelik" 2004, nr 3, s. 24-31.
[powrót]

11 Zob. Sz. Czembor, Odrodzenie czasopiśmiennictwa ewangelickiego po II wojnie światowej. Ks. red. Henryk Wegener-Wojnowski (1916-1952), "Ewangelik" 2004, nr 3, s. 24-31.
[powrót]

12 R. Michalak, Kościoły protestanckie i władze partyjno-państwowe w Polsce (1945-1956), Warszawa 2002, s. 214.
[powrót]

13 J.A. Badura, Ewangelicy na Ziemi Pszczyńskiej, Bielsko-Biała 2000, s. 66.
[powrót]

14 J. Szturc, Protestancka propozycja. Rozmowa z dr. Janem Szturcem, redaktorem naczelnym kwartalnika "Myśl Protestancka" (rozm. I. Winder), "Dziennik Zachodni" z 19-20.09.1998, nr 220, s. 10.
[powrót]

15 T. Szurman, Od Wydawcy, "Ewangelik" 2003, nr 1, s. 1.
[powrót]

16 J. Kłaczkow, Lata 1918-1939 okazały się najlepszymi w XX-wiecznych dziejach prasy protestanckiej w Polsce - w rozmowie z Janem Szturcem mówi dr Jarosław Kłaczkow - historyk Polski międzywojennej, "Ewangelik" 2004, nr 3, s. 64-69.
[powrót]