Teksty

ks. Henryk Reske

Odpowiedzialność jako przejaw wiary chrześcijańskiej

Wstęp

Chrześcijaństwo, mając za sobą 20 wieków istnienia w wielu częściach świata, posiada bardzo bogaty dorobek doświadczeń w zakresie ludzkich zachowań. Bardzo wyraźnie można dostrzec, kiedy chrześcijanie korzystając z bogatej nauki zawartej w ewangeliach i innych pismach biblijnych stawili opór złu, a kiedy zwyczajnie zawiedli.

Szukając właściwych wskazań do przemyśleń nt. odpowiedzialności można znaleźć wiele źródeł. Reprezentując nurt chrześcijański, bez podkreślania przynależności wyznaniowej, będziemy chcieli skoncentrować się przede wszystkim na źródłach, które są dla nas najbardziej miarodajne, czyli na pismach Starego i Nowego Testamentu. Nie możemy zapominać, że choć w Polsce chrześcijaństwo jest religią wiodącą, to jednak w skali Europy czy całego świata jest jedną z wielu religii lub też sposobów postrzegania wartości. Chcąc zatem odpowiedzialnie podchodzić do tematu należy z pełnym szacunkiem uwzględniać przekonania innych ludzi. W świecie czystych wartości jest miejsce na różnorodność i możliwość ich pokojowego współistnienia.

Od czasu naszego (polskiego) uczestnictwa w pracach Parlamentu Europejskiego widzimy, jak na arenie międzynarodowej wypracowywane są wspólne stanowiska; nie wystarcza przekonanie o własnej racji, liczy się bowiem racja i przekonania wszystkich. Poprzez otwartość na szeroko pojętą różnorodność uczymy się szacunku dla innych, a także zmuszeni jesteśmy do głębszego przeanalizowania własnych przekonań.

Spróbujmy zatem przeanalizować w zarysie to, co chrześcijaństwo wnosi w życie swoich wyznawców ucząc ich odpowiedzialnych zachowań w świecie.

Odpowiedzialność Boga w stwarzaniu świata

Warto pamiętać, że obraz stworzenia świata jest zapożyczony z judaizmu, z którego chrześcijaństwo wyrosło.

W pierwszych rozdziałach 1. Księgi Mojżeszowej mamy możliwość obserwowania, jak Bóg stwarza poszczególne elementy świata. Wszystkiemu przeznacza miejsce i rolę do spełnienia. Na końcu stwarza człowieka i czyni go odpowiedzialnym za funkcjonowanie tego, co sam stworzył. Bóg obdarza człowieka mądrością, przestrzenią życiową i wolnością. Ustanawia też granicę ludzkiej wolności, której symbolem jest drzewo pośrodku ogrodu Eden (Raj). Przekroczenie tej granicy będzie skutkować bardzo bolesnymi następstwami.

Podczas każdego etapu stworzenia, Bogu towarzyszy idea, aby było to dobre. Przekazując człowiekowi pieczę nad stworzeniem obdarzył go swoim błogosławieństwem.

Odpowiedzialność Boga za świat wyraża się w nieustannym błogosławieństwie i trosce o człowieka i całe stworzenie.

Dekalog (10 przykazań Bożych)

Podobnie jak historia stworzenia świata, tak i przykazania Boże mają swoje korzenie w judaizmie. W Nowym Testamencie Jezus wzbogacił ich treść o miłość.

"Będziesz miłował Pana, Boga swego, z całego serca swego i z całej duszy swojej, i z całej myśli swojej. To jest największe i pierwsze przykazanie. A drugie podobne temu: Będziesz miłował bliźniego swego jak siebie samego." (Mat. 22,37-39)

Zakładam, że znamy i pamiętamy treść wszystkich przykazań, dlatego nie będę ich cytował. W naszych rozważaniach chciałbym zwrócić uwagę na przykazania od 4 do 10, ponieważ one zawierają wskazania Boga dotyczące tego, jak ludzie mają się wzajemnie odnosić. Wyznaczają one następujący zakres odpowiedzialności:

  • relacje z rodzicami,
  • wartość życia,
  • czystość życia i wierność,
  • cudza własność,
  • odpowiedzialność za słowa,
  • dom i rodzina bliźniego.
» Relacje z rodzicami

Relacje, jakie zachodzą między dziećmi (młodzieżą) a rodzicami, można określić jako bardzo różne. Począwszy od bardzo dobrych, poprzez poprawne, do napiętych i bardzo napiętych. Nie chodzi tutaj tylko o klasyczny przykład konfliktu pokoleń, ponieważ sytuacje napięte występują także pomiędzy osobami dorosłymi, w tym także pomiędzy małżonkami. Chodzi jednak o skalę, częstotliwość, formę i ostateczne rozstrzygnięcie napięcia.

Boże zalecenie jest takie, aby wszystko odbywało się w atmosferze wzajemnego poszanowania. Niezależnie od różnorodności wzorców występujących w świecie, Boże wskazanie jest następujące: "czcij ojca swego i matkę swoją, aby ci się dobrze działo, i abyś długo żył na ziemi". Również ap. Paweł w Liście do Efezjan podtrzymuje to przykazanie, ale mówi też do ojców: "A wy ojcowie, nie pobudzajcie do gniewu dzieci swoich, lecz napominajcie i wychowujcie je w karności, dla Pana." (Efez. 6,4)

"Bądźcie jedni dla drugich uprzejmi, serdeczni, odpuszczając sobie wzajemnie..." (Efez. 4,32)

Napięcia będą pojawiać się nie tylko w okresie wspólnego zamieszkiwania i odkrywania nowych obszarów wolności przez młodzież. Ważne jest, abyśmy zawsze byli skłonni do zachowania szacunku i do analizowania swoich zachowań.

» Wartość życia, czystość życia

Na temat wartości życia toczy się zawsze wiele dyskusji, uznaje się bowiem, że życie jest wartością najwyższą.

Można mieć wrażenie, że życie jest jednak ciągle zagrożone i dlatego ciągła troska o jego zachowanie. Bardzo często możemy obserwować, jak ono jest kruche. Przykłady wypadków drogowych, katastrof, wojen, epidemii są tego najlepszym dowodem.

Odpowiedzialność za życie dotyczy nie tylko zagrożeń wskazanych powyżej. Dotyczy to każdego z nas w miejscu zamieszkania i nauki. Zdajemy sobie sprawę, że przebywanie w dużej grupie wyzwala wiele różnych reakcji, które dosyć często mają charakter kontrowersyjny. Emocje często wyprzedzają rozsądek, co nieraz prowadzi nawet do zagrożenia życia lub do utraty zdrowia.

Warto pamiętać, że odpowiedzialność za życie to przede wszystkim:

  • szacunek dla własnego życia i życia innych ludzi (troska o zdrowie, bezpieczeństwo);
  • świadomość, że jesteśmy tymi, którzy przekazują życie (odpowiedzialne podejmowanie współżycia);
  • rozsądek w podejmowaniu działań, aby nie szkodzić ludziom i środowisku.

Chrześcijaństwo zakłada i oczekuje czystości życia. Prawdą jest, że współczesne wzorce życia serwują raczej wyzwolenie od wstrzemięźliwości, czystości i wierności. Podporządkowują wszystko wygodzie jednostki ludzkiej w określonym czasie jej istnienia. Patrząc prawdzie w oczy trzeba zauważyć, że coraz więcej ludzi deklarujących oficjalnie swoją przynależność do chrześcijaństwa, niezależnie od wyznania przejmuje wspomniane wzorce.

Jesteśmy ludźmi wolnymi i oczywiście wolno nam wybierać, ale nie powinniśmy wchodzić w sprzeczność z przekonaniami, które sami deklarujemy. Stajemy się w ten sposób mało wiarygodni i z pewnością na linii swojej religii zawodzimy.

Patrząc z punktu widzenia przyszłości zdrowego społeczeństwa, model pozbawiony wierności i stabilności uczuć nie rokuje zbyt optymistycznie. My wszyscy jesteśmy za to odpowiedzialni.

» Cudza własność
  • wartość dóbr materialnych
  • szacunek dla czyjegoś trudu
  • uszanowanie dóbr wspólnych (szkolnych, miejskich)
  • dbanie o estetykę miejsca, w którym żyjemy
  • wrażliwość na to, co nas otacza
» Słowa

Znamy zapewne słowa piosenki śpiewanej przez Kayę:

Powiem wam, że kogoś znam
kogoś, kto zna ponoć jego samego
ten ktoś mi powiedział, że tamten powiedział
by on mi powiedział, żebym przyszła do niego

Uwierzyłam mu,
choć język ludzki czasem przypomina
psa, co zerwał się z łańcucha ciemną nocą
prawda z ust do ust jest całkiem inna,
bo nie ludzie słowa, ale słowa ludzi niosą

Są to dość wymowne słowa ilustrujące zasadność 8. przykazania.

Do powyższych myśli warto dołączyć opowieść o trzech sitach Sokratesa: sito prawdy, dobroci i pożyteczności.

» Dom i rodzina drugiego człowieka

Nie pożądaj, nie zazdrość.

Podsumowanie:
  • Zachowanie zgodności swoich przekonań z czynami.
  • Odpowiedzialne przeżywanie dnia dzisiejszego jest odpowiedzialnością za "jutro".